Company Youtube Channer

Abacitse ku icumu ry'inkangu muri Uganda basabye ubutabera muri Loni, bashinja Leta kubatererana

Abacitse ku icumu ry'inkangu muri Uganda basabye ubutabera muri Loni, bashinja Leta kubatererana

Abantu barokotse inkangu yabaye mu mwaka wa 2019 mu burasirazuba bwa Uganda, igahitana abantu barenga 50, bagejeje ikibazo cyabo mu Muryango w’Abibumbye (Loni), basaba ko bimurirwa mu bice bitekanye kandi bakagenerwa indishyi z’akababaro.

Abantu 48 bashyikirije ikirego inzego za Loni, bashinja Leta ya Uganda kurenga ku Itegeko Nshinga ry’iki gihugu, kubera kunanirwa gushyiraho ingamba zifatika zo guhangana n’ibiza mu Karere ka Bududa, ahantu h’imisozi hakunze kwibasirwa n’inkangu.

Iki kirego kije mu gihe imvura nyinshi ikomeje kugwa, ikongera ibyago by’andi makuba y’inkangu. Abaturage bavuga ko gahunda ya Leta yo kubimura itita ku mutekano wabo, uburenganzira ku butaka ndetse n’uburyo bakuraga imibereho yabo.

Komite ya Loni ishinzwe Uburenganzira bwa Muntu iri gusuzuma iki kibazo, bivugwa ko ari cyo cya mbere cyagejejwe kuri uru rwego gisaba ingamba zo guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere. Icyemezo kizafatwa gishobora kuzaba urugero ku bindi bihugu byo ku isi.

Nibura abana 33 ni bo bari mu bantu 53 bahitanywe n’inkangu yo mu mwaka wa 2019. Nubwo hashize imyaka myinshi, abarokotse bavuga ko igihe cyose imvura nyinshi iguye bahita bagira ubwoba bwo kongera guhura n’andi makuba.

William Tsama, umwe mu batanze ikirego, avuga ko yatakaje abantu bane bo mu muryango we.

Yagize ati: “Ibyo ndimo guharanira bigomba kubera abandi isomo. Abantu bahuye n’ibibazo nk’ibi, Leta zikirengagiza, bashobora kuzijyana mu nkiko kugira ngo zihatirwe kubafasha.”

Uganda yatangije gahunda yo kwimura abaturage batuye mu bice bikunze kwibasirwa n’inkangu mu mwaka wa 2011, ariko ishyirwa mu bikorwa ryayo ryagiye rigenda biguru ntege, ku buryo umubare w’abaturage bimuwe ukiri muto.

Mu kwezi gushize, Leta yatangije indi gahunda nshya yo kwimura abaturage, aho buri muryango wibasiwe n’iki kibazo ugomba guhabwa miliyoni 18 z’amashilingi ya Uganda, angana n’amadolari ya Amerika 4,300, kugira ngo awufashe kwimukira ahantu hatekanye.

Icyakora, bamwe mu barokotse iyi mpanuka bagaragaje impungenge bibaza niba ayo mafaranga ahagije kugira ngo abashe kwishyura ikiguzi cyo kwimuka no kongera kubaka ubuzima bushya.

Muri iyi gahunda, imiryango ishobora guhitamo hagati y'uburyo bubiri:

Guhabwa ubutaka bungana na hegitari ebyiri bufite agaciro ka miliyoni 8 z’amashilingi, hakiyongeraho miliyoni 10 z’amashilingi yo kubafasha kubaka inzu.

Cyangwa guhabwa amafaranga ahwanye n’agaciro k’ubwo butaka, angana na miliyoni 8 z’amashilingi, bakongeraho miliyoni 10 z’amashilingi yo kubaka inzu.

Biteganyijwe ko iyi gahunda izafasha imiryango 1,410 yagaragajwe ko ituye mu bice bifite ibyago byinshi byo kwibasirwa n’inkangu.

Leta yamaze guha abaturage batuye mu bice byashyizwe mu byugarijwe cyane amezi abiri, kuva mu Ugushyingo kugeza mu Kuboza, yo kuba bamaze kwimuka. Bitabaye ibyo, bashobora kwimurwa ku gahato.

Imihindagurikire y’ikirere ikomeje kugira ingaruka ku mibereho y’abaturage

Ikibazo aba baturage bahanganye na cyo ntikigarukira ku nkangu gusa. Abatanze ikirego bavuga ko ihindagurika ry’imvura ndetse no kugabanuka k’uburumbuke bw’ubutaka byagize ingaruka ku buhinzi, bituma imiryango myinshi igorwa no kubona ibiyitunga.

William Tsama yagize ati: “Ndashaka kubona ahantu heza nshobora kwimurira abantu banjye, ku buryo niyo napfa bazaba bafite ubuzima bwiza. Ndi umusaza, ariko ibi ndabikorera abana banjye.”

Abarokotse inkangu batangije urugamba rwo kurega Leta mu nkiko zo muri Uganda mu mwaka wa 2020. Nyuma y’imyaka itatu, mu 2023, batangiye gufashwa n’umuryango Greenwatch ukorera muri Uganda, ukora ibikorwa byo kurengera ibidukikije.

Basaba guhabwa indishyi z’ibihombo batewe no kubura abo mu miryango yabo ndetse no gutakaza ibikorwa byababeshaga.

Banifuza ko hafatwa ingamba zihutirwa zirimo gushyiraho uburyo bwo gutanga amakuru y’imbuzi hakiri kare, ku buryo abaturage batuye mu bice bishobora kwibasirwa n’inkangu babimenyeshwa mbere y’uko ibiza biba.

Umuyobozi Mukuru wa Greenwatch, Samantha Atukunda Kakuru Mwesigwa, yavuze ko iki kirego kigamije guhindura uburyo za Leta zitegura kandi zigahangana n’ibiza bifitanye isano n’imihindagurikire y’ikirere.

Yagize ati: “Ubutabera ku batanze iki kirego ntiburebana gusa no gutsinda urubanza mu rukiko. Burebana no guhatira Leta guhuza politiki zayo n’imihindagurikire y’ikirere, no kureba ko ibihombo n’ibyangijwe n’ibiza bitakomeza gufatwa nk’ikintu kitihutirwa mu igenamigambi ryo guhangana n’ibiza.”

Afurika y’Iburasirazuba na yo iri mu bice byibasirwa n’ibiza

Ibiza bifitanye isano n’imihindagurikire y’ikirere bikomeje kugaragara mu bihugu bitandukanye byo muri Afurika y’Iburasirazuba.

Muri Kenya, imyuzure n’inkangu byahitanye nibura abantu 181 hagati ya Werurwe na Gicurasi 2024, nk’uko byatangajwe na Croix-Rouge ya Kenya.

Mu Rwanda, imyuzure n’inkangu byahitanye abantu 135 muri Gicurasi 2023.

Ibi bibazo ntibigera muri Afurika gusa. Mu Ukwakira 2026, umwuzure watunguranye wibasiye Akarere ka Gorkha muri Nepal, nyuma y’uko inkangu yagiye mu ruzi ikarubuza gutemba neza, amazi agasendera mu bice bitandukanye, agasenya amazu n’ibikorwaremezo.

Inkuru yatanzwe ivuga ko icyo kiza cyahitanye abantu barenga 1,500.

Vesselina Newman, umunyamategeko ukorera umuryango ClientEarth, yavuze ko ibiza nk’ibyabereye i Bududa bikomeje gukaza ubukana kubera imihindagurikire y’ikirere, kandi ko bikomeje kugaragara mu bice bitandukanye by’isi, nk’uko byongeye kugaragazwa n’ibyabereye muri Nepal.

Yavuze ko ibihugu bikennye, nubwo bifite uruhare ruto mu myuka ihumanya ikirere ku rwego rw’isi, ari byo bikomeje kwibasirwa cyane n’ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere, bityo bikaba bikwiye gufashwa mu rwego rw’amafaranga.

Yagize ati: “Ibihugu bikize bigomba gutanga ubufasha bw’amafaranga kandi bikareba ko ayo mafaranga ahagije agera ku bihugu nka Uganda, kugira ngo bishobore gushyira mu bikorwa ingamba zo kurengera ubuzima bw’abaturage.”

Abaturage basaba ko kwimurwa bitaba ukubakura mu kaga gusa

Abatanze ikirego bavuga ko kwimura abaturage mu bice bitekanye bidakwiye kugarukira gusa ku kubakura ahantu hashobora kubagwaho inkangu.

Basaba Leta kubafasha gukomeza kubona imibereho, kubahiriza uburenganzira bwabo ku butaka ndetse no kwita ku bibazo byihariye buri muryango ufite.

Iki kirego ubu kiri imbere ya Komite ya Loni ishinzwe Uburenganzira bwa Muntu, ikaba igiye gusaba Leta ya Uganda gutanga ibisobanuro ku byo ishinjwa mu gihe cy’amezi atandatu.

Kwamamaza no gukurikirana iki kibazo bishobora kugira uruhare mu gushyiraho uburyo bushya ibihugu bizajya byifashisha mu kurengera abaturage bahura n’ingaruka z’ibiza n’imihindagurikire y’ikirere.

Jado Upright Jado Upright
11 0

0 Comments

No comments yet. Be the first to comment!

Leave a comment

Bana Natwe

Rubavu, Gisenyi, West

+250 787 126 439

inumatvjoe@gmail.com

Amafoto

Copyright © 2019 - 2026 Inuma News. All Rights Reserved.