Abahoze bahanganye bavuga ko bagiye gushyira ku ruhande ibyo batumvikanagaho, mu gihe hari ubwoba ko intambara muri Ethiopia ishobora kwaguka.
Amatsinda arindwi yitwaje intwaro yo muri Ethiopia yashyizeho ihuriro rigamije gukuraho ku butegetsi Guverinoma ya Minisitiri w’Intebe Abiy Ahmed.
Aya matsinda yatangaje iri huriro ku Cyumweru, avuga ko azakorana mu gushyiraho Guverinoma y’inzibacyuho izaba ihuriweho n’impande zitandukanye.
Mu itangazo ryashyizweho umukono n’ayo matsinda, yagize ati:
“Twashyizeho ihuriro rihuriweho ryitwa Ethiopian Peoples’ Forces Alliance for Survival, rizwi mu magambo ahinnye nka Alliance for Survival.”
Ni ayahe matsinda agize iri huriro?
Muri iri huriro harimo Amhara Fano National Movement, ihuriro ry’amatsinda ya Fano amaze iminsi arwana n’ingabo za Leta muri leta ya Amhara kuva mu 2023.
Harimo kandi Tigray People’s Liberation Front (TPLF), ishyaka ryagize uruhare rukomeye muri politiki ya Ethiopia mu gihe cy’imyaka hafi 30 mbere y’uko Abiy Ahmed ajya ku butegetsi.
Irindi tsinda rikomeye ni Oromo Liberation Army (OLA), rimaze imyaka rihanganye n’ingabo za Leta mu karere ka Oromia kuva mu 2018.
Andi matsinda ane mato agize iri huriro ni Ogaden National Liberation Front (ONLF), Afar Revolutionary Democratic Unity Front (Ugugumo), Benishangul Peoples’ Liberation Movement na Gumuz Peoples’ Democratic Movement.
Umwe mu bantu ba hafi ya Fano yabwiye Al Jazeera dukesha iyi nkuru ko abayobozi b’aya matsinda bari bamaze hafi umwaka baganira ku ishyirwaho ry’iri huriro.
Ubwoba bw’uko intambara ishobora kongera kubura.
Iri tangazo rije nyuma y’ibyumweru bike habaye imirwano mu karere ka Tigray, ibintu byafashwe nk’imwe mu mvururu zikomeye zabaye kuva hasinywa amasezerano y’amahoro yo mu 2022.
Ibyo byongereye ubwoba ko Ethiopia ishobora kongera kwisanga mu ntambara yagutse.
Imirwano imaze imyaka ikomeje mu bice bya Oromia kuva mu 2018, ndetse no muri Amhara kuva mu 2023.
Abiy Ahmed yageze ku butegetsi avuga ko azazana impinduka.
Abiy Ahmed yafashe ubutegetsi mu 2018, atangaza ko agiye gushyira mu bikorwa impinduka zikomeye.
Nyuma yo kujya ku butegetsi, yarekuye abanyamakuru, abarwanashyaka n’abandi bari bafunzwe kubera impamvu za politiki, ndetse akuraho n’ibihano byari byarashyizwe ku mashyaka menshi ya politiki.
Ariko abamurwanya ndetse n’imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu bamushinja ko mu myaka ya vuba Leta ye yasubije inyuma zimwe muri izo mpinduka.
Iri huriro rishinja Leta “ubutegetsi bw’igitugu”
Mu itangazo ryabo, aya matsinda ashinja Guverinoma ya Abiy Ahmed gushyiraho ibyo yise “ubutegetsi bw’igitugu”, avuga ko ibyo bikorwa biri gusunika igihugu mu nzira ishobora gutuma gicikamo ibice.
Aya matsinda avuga ko Guverinoma y’inzibacyuho izashingira ku masezerano cyangwa itegeko-ngenga ry’inzibacyuho, ikaba igamije guhagarika intambara, kurengera uburenganzira bwa muntu no gufungura inzira y’ibiganiro bya politiki ku rwego rw’igihugu.
Umuyobozi w’ishami rya gisirikare rya OLA, Jaal Marroo, yabwiye itangazamakuru ryo muri Ethiopia mu ntangiriro z’uku kwezi ko abayobozi b’ayo matsinda bari barateranye inshuro nyinshi mbere yo kumvikana ku itangazo rya nyuma.
Umuyobozi wa Fano, Zemene Kassie, na we yari yatangaje bwa mbere ku mugaragaro ko hari ibyo bumvikanyeho, mu kiganiro yagiranye n’ikinyamakuru cyo mu Busuwisi Le Temps, cyasohotse ku wa 16 Kanama.
Kugeza ubu, Guverinoma ya Ethiopia ntabwo yari yatangaza ku mugaragaro icyo ivuga kuri iri tangazo.
Fano na TPLF basanzwe bahanganye.
Hari amateka akomeye y’amakimbirane hagati ya bamwe mu bagize iri huriro.
urugero: Fano yari yarifatanyije n’ingabo za Leta mu kurwanya abarwanyi ba Tigray mu ntambara yabaye hagati ya 2020 na 2022, intambara bivugwa ko yahitanye abantu babarirwa mu magana y’ibihumbi.
Ikindi kibazo kigikomeye ni Western Tigray, aho Amhara na Tigray bombi bavuga ko ari agace kabo. Kuva intambara yarangira, aka gace kayobowe n’abayobozi bashyigikiwe n’abanyapolitiki bo muri amhara.
Umushakashatsi w’Umwe muri za kaminuza muri Ethiopia, Eyob Tilahun, yabwiye Al Jazeera ko aya matsinda yari asanzwe ahanganye yemeye kugirana ibiganiro no gushyiraho ihuriro, avuga ko babikoze mu rwego rwo kureba icyafasha abaturage.
Yagize ati aya matsinda yishyize hamwe kuko yose abona ko ahanganye n’icyo afata nk’iterabwoba ku kubaho kwabo rituruka kuri Guverinoma.
Amasezerano y’amahoro ya Pretoria akomeje kuba ikibazo.
Amasezerano y’amahoro yasinyiwe i Pretoria muri Afurika y’Epfo mu 2022 yahagaritse intambara yari imaze igihe hagati ya Guverinoma ya Ethiopia n’abarwanyi ba Tigray.
Ariko hari ibibazo byakomeje kuba ingorabahizi, birimo kwambura intwaro abarwanyi ndetse n’ikibazo cy’imiterere yemewe n’amategeko ya TPLF.
Hagati muri Nyakanga, TPLF yatangaje ko ayo masezerano y’amahoro ya Pretoria yo mu 2022 “yamaze gupfa adashyizwe mu bikorwa”, ibyo bikaba byarongeye guteza impungenge ko amakimbirane hagati ya Tigray na Guverinoma ashobora kongera gukomera.

